Je hebt zeker dromen gehad die rechtstreeks uit je echte leven zijn gerukt. Waarschijnlijk heb je er de afgelopen week één gehad. Sommigen van hen herhaalden gebeurtenissen van die dag. Relatieangst en stress op het werk spelen vaak elke nacht een rol als u midden in de onrust zit. Soms weerspiegelen dromen de wakkere gebeurtenissen precies. Andere keren is er een kleine wending. Andere avonden zijn de beelden pure symboliek.
Er zijn geen constanten. Dromen zijn zeer persoonlijk. Ze variëren van persoon tot persoon. Dit maakt het moeilijk om ze met zekerheid te bestuderen of te kwantificeren. Het is ook moeilijk omdat we zo weinig weten over hoe de hersenen werken. Of het nu gaat om dromen of het oplossen van een wiskundig probleem, de mechanismen blijven duister.
Dit is wat we wel weten. Dromen spelen zeker gebeurtenissen uit ons wakkere leven na. Om te begrijpen hoe dit gebeurt, moeten we kijken naar hoe de hersenen herinneringen verwerken. We kennen allemaal het lange- en kortetermijngeheugen. Maar onderverdelingen onder deze paraplu’s onthullen meer over hoe de machine werkt.
Declaratief versus episodisch geheugen
Onder de noemer lange termijn hebben we het episodisch en declaratief geheugen. Declaratief gaat over dingen die je kunt zeggen. Zie het als kennis die je kunt verklaren. De lucht is blauw. Twee plus twee is vier. Je favoriete eten is biefstuk.
Episodische herinneringen bestaan vanwege een ervaring die je hebt gehad. Je bent bang voor meeuwen omdat je op je twaalfde op het strand in je vinger beet. Beide typen worden opgeslagen in de hippocampus. Als je dat gebied beschadigt, kun je geen nieuwe declaratieve of episodische herinneringen vormen. Dit is de reden waarom mensen met permanent geheugenverlies zich vaak de naam of het thuisadres van hun hond niet kunnen herinneren.
Omdat dromen vaak uit het echte leven worden gehaald, geloofden sommige onderzoekers dat de hersenen putten uit recent geleerde declaratieve herinneringen. Maar geheugenverlies lijkt deze theorie te weerleggen. Als je je niet kunt herinneren wat je tijdens de lunch hebt gegeten terwijl je wakker was, zou je het je ook niet in een droom moeten kunnen herinneren, toch? Niet noodzakelijkerwijs. Studies met geheugenverlies wijzen anders uit.
Impliciete herinnering en dromen
Een studie van de Harvard Universiteit uit 2001 biedt aanwijzingen. Mensen met geheugenverlies meldden dat ze droomden over dingen die de vorige dag waren gebeurd. Het probleem was dat ze niet herkenden dat de droom hun eigen ervaringen weerspiegelde. In het onderzoek speelden patiënten dagelijks enkele uren het blokkenstapelende videospel Tetris. Na het slapen meldden ze dat ze grote blokken zagen vallen en draaien tijdens het in slaap vallen of in dromen.
Ze leden aan geheugenverlies. Ze hadden geen enkele herinnering aan het spelen van het spel. Ze konden niet verklaren waarom ze deze blokken zagen. Betekent dit dat dromen een remedie is tegen geheugenverlies? Niet precies. Het suggereert dat dromen niet voortkomen uit het declaratieve geheugen. In plaats daarvan putten ze uit impliciete herinneringen.
Impliciet geheugen wordt ook wel niet-declaratief of onbewust geheugen genoemd. Dit zijn herinneringen die geen deel uitmaken van het wakende bewustzijn. Toch zijn ze er. Onder deze paraplu vallen procedurele en semantische herinneringen. Procedurele herinneringen omvatten weten hoe je moet fietsen. Je denkt niet letterlijk ‘op de fiets zitten en je voeten op de pedalen zetten’. Je springt gewoon op en rijdt.
Semantische herinneringen zijn abstracter. Ze leven in het neocortexgebied van de hersenen. Deelnemers aan het onderzoek zagen abstracte semantische herinneringen. Ze herinnerden zich dat er blokken vielen. Ze zagen zichzelf niet in een kamer achter een computer zitten. We weten dat mensen met geheugenverlies impliciete herinneringen behouden. Na een blessure kent iemand die aan geheugenverlies lijdt mogelijk de naam van zijn vrouw niet. Ze weten nog hoe ze een toilet moeten doorspoelen.
Waarom dromen abstract aanvoelen
Dit leidt tot de theorie dat terwijl we slapen, de hersenen miljoenen stukjes informatie opslaan. Dromen kunnen zijn wat er tijdens dit proces gebeurt. Werkstress kan duidelijk tot uiting komen omdat de hersenen er meer gewicht aan geven dan de hotdog die je tijdens de lunch hebt gegeten. Maar misschien droom je over de hotdog. Of de hotdog kan voorkomen in je droom over werkstress.
Als de hippocampus niet verantwoordelijk is voor dromen, en het antwoord ligt in de neocortex en impliciete herinneringen, dan zijn abstracte dromen zinvol. We hebben geen definitief antwoord op de vraag hoe de hersenen de werkelijkheid in dromen transformeren. Het heeft waarschijnlijk te maken met geheugenverwerking. Naarmate er meer onderzoek naar de hersenen, slaap en dromen wordt uitgevoerd, kan ons begrip duidelijker worden. Voorlopig blijft het mysterie bestaan.
