Het verhaal van Chris Benoit blijft een van de meest verbijsterende tragedies uit de sportgeschiedenis. In juni 2007 vermoordde de 40-jarige professionele worstelaar zijn vrouw, zijn jonge zoon en vervolgens zichzelf. De pure gruwel van de gebeurtenis zorgt ervoor dat de meeste mensen op zoek gaan naar een motief dat eenvoudigweg niet bestaat in de traditionele zin van het woord. Maar het antwoord stond niet in zijn dagboek of in zijn zakelijke transacties. Het zat in zijn schedel.
Artsen van het Sports Legacy Institute, een organisatie die zich richt op hersenletsel bij atleten, onderzochten de hersenen van Benoit na zijn dood. De resultaten waren huiveringwekkend. Zijn brein was niet dat van een gezonde 40-jarige. Het zat vol met klontjes, klitten en dode cellen die kenmerkend zijn voor de ernstige ziekte van Alzheimer. Het leek op het brein van een 85-jarige man in de eindfase van cognitieve achteruitgang.
Benoit was geen anomalie. Dr. Julian Bailes, die het onderzoek van de hersenen van Benoit leidde, merkte een verontrustend patroon op bij andere ex-atleten. Nadat ze zich hadden teruggetrokken uit de zware sporten, kregen velen te maken met ernstige persoonlijke en zakelijke instortingen. Het traject eindigde vaak in depressie en zelfmoord.
Hoe komt het dat een man in zijn beste jaren een brein krijgt dat lijkt op dat van een tachtigjarige? De boosdoener is vaak herhaald trauma.
Hersenschudding begrijpen
Een hersenschudding is geen metafoor. Het is letterlijk een blauwe plek voor de hersenen. Wanneer het hoofd een klap krijgt of plotseling verschuift, drijven de hersenen in het hersenvocht en botsen tegen de binnenkant van de schedel. Het resultaat kan variëren van milde desoriëntatie tot onmiddellijke bewusteloosheid.
De symptomen variëren. Sommige mensen lijden aan geheugenverlies, verwarring of hoofdpijn. Anderen ervaren duizeligheid, oorsuizen of een verminderd vermogen om duidelijk te spreken. Maar de schade is cumulatief.
Medische professionals categoriseren hersenschuddingen vaak op basis van ernst:
- Graad één: Tijdelijke desoriëntatie zonder het bewustzijn te verliezen. De symptomen verdwijnen binnen 15 minuten.
- Graad twee: Vergelijkbaar met graad één, maar de symptomen houden 15 minuten of langer aan.
- Graad drie: Soms ook wel een ‘klassieke hersenschudding’ genoemd, waarbij bewustzijnsverlies optreedt, hoe kort ook.
Het gevaar houdt niet op als de speler opstaat. Dagenlang na een hersenschudding zijn de hersenen hyperkwetsbaar. Als een persoon tijdens deze periode nog een klap krijgt – zelfs een kleine ‘mini-hersenschudding’ – neemt de schade snel toe. In sommige gevallen kan dit fataal zijn. Dit fenomeen staat bekend als het tweede-impactsyndroom, waarbij de hersenen en de slagaders opzwellen tot gevaarlijke niveaus.
De schade op de lange termijn
Veel atleten hebben last van symptomen die lang blijven hangen nadat de fysieke blauwe plekken zijn verdwenen. Dit is het post-hersenschuddingsyndroom. Het omvat angst, aanhoudende hoofdpijn, misselijkheid, geheugenverlies en slaap- of concentratieproblemen.
Deze symptomen zijn verraderlijk. Ze verschijnen niet op standaard MRI’s of CT-scans. Deze onzichtbaarheid maakt de diagnose moeilijk en het herstel langer. Veel professionele atleten zijn gedwongen vroegtijdig met pensioen te gaan omdat ze niet langer konden functioneren onder het gewicht van deze aanhoudende symptomen.
Maar de fysieke tol is slechts de helft van het verhaal. Steeds meer bewijsmateriaal koppelt herhaalde hersenschuddingen bij atleten aan beginnende dementie en soortgelijke neurodegeneratieve aandoeningen. De gegevens zijn grimmig: bij minstens drie hersenschuddingen wordt het risico op het ontwikkelen van de vroege ziekte van Alzheimer vervijfvoudigd.
Het menselijk lichaam is veerkrachtig. Het kan genezen van gebroken botten en gescheurde ligamenten. Maar de hersenen? De hersenen genezen slecht. En de kosten van die slechte genezing worden gemeten in herinneringen, emoties en uiteindelijk in het leven zelf.
Atleten en hersenschuddingen
Zelfs een lichte hersenschudding is niet onschadelijk. Wanneer deze verwondingen snel achter elkaar optreden, kan de schade op de lange termijn ernstig zijn. We hebben het over geheugenverlies, verminderde zintuigen en aanzienlijke stemmingswisselingen. Zeker, een hersenschudding van graad 1 lijkt binnen 15 minuten te verdwijnen. De symptomen verdwijnen. Maar de hersenen? Het kan een week of langer duren voordat het volledig genezen is.
En dat is nog maar het begin.
Uit een onderzoek van de Mayo Clinic kwam een ontnuchterende statistiek naar voren: een matig hoofdletsel verhoogt het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Parkinson met een factor vier. Het risico neemt toe bij ernstiger trauma. Dit is niet alleen maar correlatie. Het geeft aan dat hoofdtrauma een bijdragende factor is voor sommige mensen die Parkinson ontwikkelen.
Waarom atleten zwijgen
Boksers weten dit al tientallen jaren. Ze zijn berucht omdat ze lijden onder de langetermijneffecten van hersenschuddingen. Het risico neemt dramatisch toe nadat u er al een heeft ervaren. Sommige van deze effecten worden al 80 jaar waargenomen, als ze niet worden gediagnosticeerd of behandeld. Voormalige boksers hebben regelmatig last van black-outs, onduidelijke spraak, verwarring en stemmingswisselingen.
Atleten vertellen anderen vaak niet over hersenschudding. Ze zijn bang om bestempeld te worden als een gebrek aan moed of het verliezen van een basisplaats in een team. Het probleem met het melden van hersenschuddingen is bijzonder acuut in de NFL.
Volgens een onderzoek aan de Universiteit van North Carolina houdt de prevalentie van depressie bij NFL-spelers rechtstreeks verband met het aantal opgelopen hersenschuddingen. Van de ondervraagde spelers die drie of meer hersenschuddingen hadden, was 20,2 procent klinisch depressief.
De realiteit van CTE
Op 30 september 2004 stierf voormalig NFL-speler Justin Strzelczyk op 36-jarige leeftijd bij een auto-ongeluk. Hij vluchtte voor politieagenten tijdens een snelle achtervolging. Een post-mortemtest die drie jaar later werd uitgevoerd, toonde aan dat Strzelczyk hersenbeschadiging had die leek op dementie.
De diagnose was chronische traumatische encefalopathie (CTE). Het wordt ook wel punch dronken syndroom, boxersyndroom of dementie pugilistica genoemd. CTE komt vaak voor bij boksers en wordt veroorzaakt door hoofdtrauma. Het ontstaat gemiddeld 16 jaar na het eerste hoofdletsel.
De hersenen van een patiënt met CTE vertonen kluwen en draden, zoals die gevonden worden in de hersenen van Alzheimerpatiënten.
In latere stadia ontwikkelen CTE-patiënten de symptomen van de ziekte van Alzheimer en dementie.
Bij ten minste drie andere overleden NFL-spelers is CTE vastgesteld of er zijn sterke aanwijzingen voor. Mike Webster, Terry Long en Andre Waters stierven respectievelijk op 50-, 42- en 44-jarige leeftijd. Long en Waters pleegden zelfmoord. Het brein van Waters leek op dat van een tachtigjarige met de ziekte van Alzheimer.
Ted Johnson maakte de link expliciet. In februari 2007 kondigde de voormalige linebacker van de Patriots aan dat zijn gezondheidsproblemen, waaronder symptomen die lijken op die van de vroege ziekte van Alzheimer, terug te voeren waren op hersenschuddingen die hij als speler snel achter elkaar opliep. Hij zei ook dat Patriots-coach Bill Belichick hem ondanks het advies van een trainer onder druk had gezet om te spelen.
Eén arts vertelde de New York Times dat Johnson, die 36 was op het moment van de aankondiging, tegen zijn vijftigste in een vergevorderd stadium van de ziekte van Alzheimer zou kunnen zijn.
Reactie van de competitie en voortdurende risico’s
In mei stelde NFL-commissaris Roger Goodell nieuwe regels vast voor het omgaan met hersenschudding. De competitie omvatte onder meer het beter informeren van spelers over de blessure. Er zijn plannen gemaakt om een systeem te ontwikkelen waarmee spelers en officials kunnen rapporteren als een arts of coach niet in het beste belang van de gezondheid van een speler handelt.
De NFL-spelersvakbond heeft een liefdadigheidsfonds opgericht om oud-spelers met dementie te helpen. Spelers ondergaan nu voor elk seizoen neuropsychologische tests.
Maar hier zit het addertje onder het gras. Elk team bepaalt zijn eigen regels met betrekking tot wanneer spelers met hoofdletsel hun activiteit kunnen hervatten. Het vangnet is er. De protocollen bestaan. Maar de handhaving blijft gefragmenteerd.
Voor meer artikelen over hersenschudding, dementie en andere gerelateerde onderwerpen kunt u de links op de volgende pagina raadplegen.
Megamiljoenen pijn
