Nie tylko badał wirusa. Walczył z systemem.
Dziedzictwo Anthony’ego Fauciego często sprowadza się do jego wizerunku osoby godnej zaufania podczas pandemii, ale jego praca nad kształtowaniem nowoczesnego systemu zdrowia publicznego rozpoczęła się kilkadziesiąt lat wcześniej, u szczytu kryzysu związanego z AIDS. Podczas gdy rząd USA ociągał się z rosnącą epidemią, Fauci działał z poziomu Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH). Stał się jednym z głównych architektów tego, co później stało się PEPFAR (plan awaryjny prezydenta USA na rzecz pomocy w walce z AIDS). Uważa się, że inicjatywa ta uratowała miliony istnień ludzkich w krajach rozwijających się, zwłaszcza w Afryce Subsaharyjskiej, poprzez zapewnienie terapii antyretrowirusowej tym, których na nią nie było stać.
Stawka była egzystencjalna. Początkowa reakcja rządu była powolna, biurokratyczna i często obojętna. Aktywiści krzyczeli na ulicach. Rodziny chowały bliskich zbyt młodo. Fauci słuchał. Rozmawiał bezpośrednio z działaczami na rzecz AIDS, rozumiejąc, że ich gniew wynika z uzasadnionego żądania przetrwania. Dialog ten nie był jedynie teatrem politycznym; była to pragmatyczna zmiana w podejściu do badań medycznych.
Główną barierą był dostęp do eksperymentalnych metod leczenia AIDS. W tamtym czasie proces zatwierdzania leków przez Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) był sztywny i często zbyt powolny w przypadku choroby, która zabijała ludzi w zastraszającym tempie. Fauci się temu sprzeciwiał. Pracował nad usprawnieniem procesów zatwierdzania tych nieprzetestowanych leków, równoważąc potrzebę bezpieczeństwa z pilną rzeczywistością, w której pacjenci nie mają innego wyjścia. Bronił poglądu, że ryzyko bierności przewyższa ryzyko stosowania nieprzetestowanego leku.
Takie podejście zmieniło krajobraz opracowywania leków. Udowodnił, że ochrona praw pacjentów może przyspieszyć postęp naukowy bez narażania na szwank rzetelności naukowej. Efektem była szybsza realizacja interwencji ratujących życie.
Dziś, gdy przyglądamy się strukturze badań klinicznych lub wydawaniu zezwoleń na stosowanie w sytuacjach awaryjnych, widzimy echa tych wczesnych bitew. Metoda Fauciego była kontrowersyjna wśród niektórych, którzy twierdzili, że obchodzi on protokoły. Dla innych była to jedyna bariera między marginalizowaną społecznością a wyginięciem.
Globalny wpływ jego późniejszych prac, zwłaszcza PEPFAR, pozostaje najbardziej wymiernym dowodem jego wpływu. Koncentrując się na dostępie i infrastrukturze w regionach o dużym obciążeniu, program zmienił narrację na temat AIDS z nieuleczalnej epidemii w Ameryce na możliwy do opanowania globalny problem zdrowotny. Dzięki tym ramom politycznym miliony ludzi żyją dziś.
To nie było czyste. Nie zawsze było grzecznie. Ale to zadziałało. System się zepsuł, a on pomógł go złamać jeszcze bardziej, żeby móc go naprawić. Wciąż toczy się debata, czy ten agresywny pragmatyzm jest najlepszym modelem przyszłych epidemii. Jasne jest, że nie chciał czekać na pozwolenie na ratowanie życia.
