Waarom de hersenen verlamd raken: wat is de wetenschap achter de REM-slaap en wat is er mis mee?

7

Slaap is meer dan alleen passieve rust. Dit is een complex en actief proces waarbij de hersenen verschillende stadia doorlopen, die elk hun eigen fysiologische vingerafdruk hebben. Eén van deze fasen is de snelle oogbewegingsslaap, die wordt gekenmerkt door levendige dromen, snelle oogbewegingen en tijdelijke verlamming van het lichaam.

Deze fase maakt deel uit van een cyclus van 90-110 minuten. De gemiddelde volwassene voltooit deze cyclus vier tot zes keer per nacht. Het is niet uniek voor de mens. Onderzoekers hebben activiteit van het REM-type waargenomen bij andere zoogdieren, vogels, sommige reptielen en zelfs sommige ongewervelde dieren. De specifieke rol van deze fase in de ontwikkeling en het geheugen varieert echter sterk tussen soorten.

Bij mensen maakt de REM-slaap ongeveer 20-25 procent uit van de nachtrust van een volwassene. Dit is zelfs nog belangrijker voor baby’s, die meer dan 50% van hun slaaptijd voor hun rekening nemen. Naarmate de nacht vordert, verandert de structuur van deze fase. De initiële REM-periode is kort en duurt slechts ongeveer 10 minuten. Bij de laatste aflevering van de avond kunnen afleveringen oplopen tot 60 minuten. Gedurende deze tijd worden de hersenen selectief. Remt de reactie op de meeste sensorische input. Vermoeide ouders kunnen mogelijk niet wakker worden van harde geluiden. Het bijzondere geluid van het huilen van een baby dringt echter snel door dit filter.

De lucide droomparadox

Als je tijdens de REM-slaap de hersenactiviteit van een persoon observeert, zul je verrassende dingen opmerken. Elektro-encefalogram (EEG)-opnamen tonen bètagolven met lage amplitude en hoge frequentie. Deze golven zijn dezelfde als die welke worden waargenomen wanneer een persoon wakker en alert is. Dit is de reden waarom wetenschappers REM-slaap soms ‘paradoxale slaap’ noemen.

Wanneer de hersenschors actief is, gedragen andere delen van de hersenen zich anders. De hippocampus, een belangrijk gebied voor geheugenverwerking en ruimtelijke navigatie, produceert thetagolven met hoge amplitude. Deze ritmische uitbarstingen verschillen van het achtergrondgeluid van andere slaapfasen.

De ogen bewegen ook. Ook al zijn ze gesloten, ze bewegen zich in onstabiele en onvoorspelbare patronen. Onderzoekers geloven dat deze bewegingen de bewegingen weerspiegelen die in dromen voorkomen. Deze correlatie is ook waargenomen bij muizen. Toen de onderzoekers de hersencellen van de dieren observeerden die verantwoordelijk zijn voor oogbewegingen en hoofdoriëntatie, vonden ze een direct verband. De activering van deze hersencellen voorspelt de richting van oogbewegingen. Interessant genoeg vindt deze specifieke activering van de visuele cortex tijdens de REM-slaap niet plaats als de wakkere persoon simpelweg zijn ogen sluit en zijn ogen beweegt.

Het lichaam gaat offline

Misschien wel het meest opvallende kenmerk van deze fase is de atonia. Dit is een tijdelijke verlamming van de skeletspieren. Het heeft geen invloed op alle spieren in het lichaam. De spieren die de ademhaling en oogbewegingen controleren, blijven actief. De spieren die het gewicht en de beweging ondersteunen, werken echter niet meer.

De belangrijkste theorie is dat deze verlamming een veiligheidsmechanisme is. Het verhindert fysiek dat de slapende persoon zijn dromen waarmaakt. Zonder dit kan het dromen over hardlopen ertoe leiden dat je tegen een muur botst.

Bewijs hiervoor komt uit levendige dromen gerapporteerd door mensen die wakker worden tijdens de REM-slaap. Als je op dit punt wakker wordt, zijn je dromen meestal helder en verhaalgedreven. Naast verlamming treden er nog andere veranderingen op in het lichaam. De regulering van de lichaamstemperatuur varieert. Het zuurstofverbruik neemt toe. De ademhaling wordt onregelmatig. Schommelingen in de bloeddruk. De niveaus van acetylcholine, een neurotransmitter die betrokken is bij geheugenconsolidatie, nemen ook toe.

Waar is REM-slaap goed voor?

Het exacte doel van REM-slaap is nog steeds controversieel. Er is een sterke hypothese dat dit verband houdt met de ontwikkeling van de hersenen. Pasgeborenen komen direct in de REM-slaap en slaan de fase van diepe niet-snelle oogbewegingen (NREM) over die volwassenen voor het eerst ervaren. Dit patroon gaat door tot de leeftijd van ongeveer 3 maanden, wanneer het circadiane ritme begint te stabiliseren. Op 2-jarige leeftijd daalt het aandeel van de tijd die in REM-slaap wordt doorgebracht naar het niveau van volwassenen.

Geheugen en leren kunnen ook bij deze fase betrokken zijn. Thetagolfactiviteit in de hippocampus ondersteunt dit idee. In muisstudies verminderde het blokkeren van deze specifieke golven het geheugenretentie. Dit suggereert dat de hersenen REM-tijd gebruiken om de ervaringen van de dag te verwerken en op te slaan.

Wie bestuurt de schakelaar?

De regulatie van de REM-slaap omvat de coördinatie van verschillende hersengebieden. De suprachiasmatische kern (SCN) bevindt zich in de hypothalamus en fungeert als de hoofdklok. Het controleert het circadiane ritme en bepaalt wanneer tijdens de dag- en nachtcyclus de REM-slaap begint.

De pons is het deel van de hersenstam dat de REM-toestand initieert. Bepaalde gebieden in de pons reguleren atonie en snelle oogbewegingen. Tegelijkertijd blokkeert de thalamus sensorische informatie uit de omgeving en houdt hij de slaper geïsoleerd. De neurotransmitter GABA die vrijkomt uit de voorste hypothalamus remt delen van de hersenen die geassocieerd zijn met opwinding. Tegelijkertijd worden de hippocampus en de amygdala zeer actief, waardoor ze de emotionele inhoud van dromen en aspecten van het geheugen helpen beheersen.

Als er iets misgaat

Verstoringen in de REM-slaap kunnen onthullen hoe kwetsbaar dit systeem is. Problemen komen vaak voor bij mensen met een depressie, drugsmisbruik, alcoholmisbruik of circadiane ritmestoornissen. De diagnose omvat meestal polysomnografie. Deze test controleert uw hersengolven, zuurstofniveaus, oog- en lichaamsbewegingen, hartslag en ademhaling terwijl u slaapt.

Narcolepsie is een ziekte die dit evenwicht verstoort. Mensen met narcolepsie komen vaak te snel in de REM-slaap, waardoor ze de diepe herstellende stadia van de NREM-slaap overslaan. Dit kan leiden tot chronische vermoeidheid en, in sommige gevallen, korte perioden van REM-slaap gedurende de dag. Deze mensen ontwikkelen ook vaak atonie, kataplexie genaamd.

Een andere aandoening is REM-slaapgedragsstoornis (RBD). Bij RBD werkt het verlammingsmechanisme niet. Mensen staan ​​niet langer stil, ze verwezenlijken hun dromen. Ze kunnen in uw slaap schoppen, schreeuwen of zelfs slaan. Dit verschilt van slaapwandelen, dat plaatsvindt tijdens de NREM-fase. RBD is van bijzonder belang omdat het vaak een vroege indicator is van neurodegeneratieve ziekten. Studies hebben een sterk verband aangetoond tussen RBD en de ontwikkeling van ziekten zoals de ziekte van Parkinson en verschillende vormen van dementie.

De grens tussen slapen en wakker zijn is poreus. Tijdens de REM-slaap zijn de hersenen actief, bewegen de ogen en is het lichaam stil. Het is een toestand van gecontroleerde chaos. Als u begrijpt hoe deze fase werkt en wat er gebeurt als deze wordt onderbroken, krijgt u aanwijzingen over hoe de hersenen zichzelf in stand houden, emoties verwerken en zich voorbereiden op de volgende dag.